Kısa cevap: Anlaşmalı boşanma için üç şart birlikte aranır: evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması (veya birinin diğerinin davasını kabul etmesi) ve hâkimin tarafları bizzat dinleyip protokolü uygun bulması. Üçünden biri eksikse dava anlaşmalı olarak sonuçlanmaz.
Anlaşmalı boşanma, koşulları tamsa tek celsede biten en hızlı boşanma yoludur. Ancak uygulamada davaların önemli bir kısmı, eksik evrak ya da protokoldeki bir açık yüzünden ikinci duruşmaya kalır. Bu yazıda kanunun aradığı şartları, hazırlanması gereken belgeleri ve sürecin en sık tökezlediği noktaları sıraladık.
Anlaşmalı Boşanmanın Üç Şartı (TMK m. 166/3)
Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrası şu düzenlemeyi içerir: evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır.
1. Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması
Bir yıllık süre, resmî nikâh tarihinden itibaren hesaplanır — birlikte yaşamaya başlanan tarihten değil, dinî nikâh tarihinden de değil. Bu süre dolmadan anlaşmalı boşanma davası açılamaz.
Bir yıl dolmamışsa iki seçenek vardır: sürenin dolmasını beklemek ya da davayı çekişmeli olarak açıp boşanma sebebini ispatlamak. İkinci yolda taraflar anlaşmış olsa bile hâkim, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığına dair delil arar.
2. Eşlerin birlikte başvurması veya birinin davayı kabul etmesi
İki yol da geçerlidir. Eşler tek bir dilekçeyle birlikte başvurabilir; ya da bir eş dava açar, diğeri açılan davayı kabul eder. İkinci durumda kabul beyanının duruşmada açıkça yapılması gerekir.
3. Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi ve protokolü uygun bulması
Hâkim, iradelerin serbestçe açıklandığına kanaat getirmek zorundadır. Bunun için tarafları bizzat dinler. Ayrıca protokolde yer alan mali sonuçlar ve çocuklarla ilgili düzenlemeleri denetler.
Hâkim, özellikle çocuğun menfaatine aykırı gördüğü noktalarda değişiklik isteyebilir. Taraflar bu değişikliği kabul ederse boşanmaya karar verilir; kabul etmezlerse anlaşmalı boşanma gerçekleşmez ve dava çekişmeli olarak yürür. Uygulamada davaların ikinci duruşmaya kalmasının en yaygın nedeni budur.
→ Protokolün nasıl kurulacağı ayrı bir konu: Anlaşmalı boşanma protokolü nasıl hazırlanır?
“Bir yıl ayrı yaşayan eşler otomatik boşanır” — Bu Doğru Değil
Çok sık karşılaşılan bir yanlış bilgi. Kanundaki bir yıllık süre, evliliğin süresine ilişkindir; ayrı yaşamaya değil. Ne kadar süre ayrı yaşanırsa yaşansın, evlilik kendiliğinden sona ermez ve boşanma için dava açmak gerekir.
Fiili ayrılığa bağlanan tek düzenleme TMK m. 166/4’tür ve şartları farklıdır: daha önce açılmış bir boşanma davası reddedilmiş, bu ret kararının kesinleşmesinden itibaren üç yıl geçmiş ve bu sürede ortak hayat yeniden kurulamamış olmalıdır. Yani “üç yıl ayrı yaşadık” demek tek başına yetmez; öncesinde reddedilmiş bir dava bulunmalıdır.
Anlaşmalı Boşanma İçin Gerekli Evraklar
Aşağıdaki liste, Ankara aile mahkemelerinde olağan olarak istenen belgeleri kapsar. Mahkemeler arasında küçük farklar olabileceği için, dosyayı sunmadan önce ilgili kalemden teyit almanız yerinde olur.
| Belge | Durum | Nereden alınır / dikkat |
|---|---|---|
| Anlaşmalı boşanma dava dilekçesi | Zorunlu | Her iki eş tarafından imzalanır (birlikte başvuruda) |
| Boşanma protokolü | Zorunlu | Her sayfası her iki eş tarafından imzalanmalı |
| Kimlik fotokopisi (her iki eş) | Zorunlu | Duruşmaya kimliğin aslıyla gelinir |
| Nüfus kayıt örneği (aile) | Zorunlu | e-Devlet → Nüfus Kayıt Örneği → “Aile” seçeneği. Elektronik imzalı olduğundan ayrıca onay gerekmez |
| Evlenme cüzdanı fotokopisi | Genellikle istenir | Nikâh tarihini gösterir — bir yıl şartının kontrolü için |
| Vekâletname | Avukatla takipte | Noterden, boşanma davasına özel yetki içerecek şekilde |
| Gelir belgesi / maaş bordrosu | Nafaka varsa | İşverenden veya e-Devlet SGK hizmet dökümünden |
| Tapu / araç ruhsatı kayıtları | Mal devri varsa | e-Devlet üzerinden alınabilir |
| İkametgâh belgesi + apostil | Yurt dışında yaşayan eş için | İlgili ülkenin yetkili makamından |
| Vesikalık fotoğraf | Bazı mahkemelerde | Zorunlu değildir ancak istenebilir, yanınızda bulundurun |
Çocukla ilgili ayrı bir belge gerekmez. Ortak çocuklar aile nüfus kayıt örneğinde zaten görünür. Çocuğa ilişkin velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası düzenlemeleri protokolde yer alır.
→ Harç ve gider avansı kalemleri için: Boşanma davası masrafları ve avukatlık ücreti
Duruşmaya Bizzat Katılmak Zorunlu mu?
Evet, zorunludur. Bu, anlaşmalı boşanmanın en katı kuralıdır ve sık sık yanlış bilinir.
TMK m. 166/3, hâkimin tarafları bizzat dinlemesini arar. Bu nedenle:
- Vekâletnamede özel yetki bulunsa dahi avukatın beyanı asilin yerine geçmez. Her iki eş de duruşma salonunda hazır bulunmalıdır.
- Yargıtay bu konuda istikrarlı davranmakta, tarafların bizzat dinlenmediği kararları bozmaktadır.
- Görüntülü bağlantı yoluyla dinlenme de Yargıtay tarafından bozma sebebi sayılmıştır.
Pratik sonuç: protokol kusursuz hazırlanmış ve avukatınız duruşmada olsa bile, siz gitmezseniz anlaşmalı boşanma kararı verilemez.
Eşlerden Biri Yurt Dışında Yaşıyorsa
Bizzat dinlenme zorunluluğu, yurt dışında yaşayan eşler için en büyük pratik engeldir. Uygulamada izlenen yollar şunlardır:
- Duruşma gününe Türkiye’ye gelmek. En kesin ve en sorunsuz yol budur. Anlaşmalı boşanma tek celsede bittiği için tek bir seyahat çoğu zaman yeterli olur.
- Duruşma gününün seyahat planına göre belirlenmesini talep etmek. Dilekçede bu durum belirtilerek mahkemeden uygun bir gün istenebilir.
- Yabancı mahkemeden boşanma kararı almışsanız Türkiye’de yeniden boşanma davası açmanıza gerek yoktur; kararın tanınması yoluna gidilir. → Tanıma ve tenfiz davası
Dava Açıldıktan Sonra Biri Fikir Değiştirirse?
Anlaşmalı boşanmada rıza, kararın kesinleşmesine kadar sürmelidir. Taraflardan biri duruşmada protokolü kabul etmediğini beyan ederse ya da imzasından döner ise, anlaşmalı boşanmanın şartları ortadan kalkar.
Bu durumda dava düşmez; çekişmeli boşanma olarak devam eder. Hâkim taraflara delil bildirme imkânı verir ve yargılama TMK m. 166/1-2 çerçevesinde yürür. Bu da haftalar içinde bitecek bir süreci aylara, bazen yıllara taşır.
→ Çekişmeli boşanma davası aşama aşama
Karar Ne Zaman Kesinleşir?
Duruşmada boşanmaya karar verilmesi, işin bittiği anlamına gelmez. Kararın kesinleşmesi gerekir. Normal şartlarda gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık istinaf süresi işler.
Ancak taraflar duruşmada ya da sonrasında istinaf (kanun yolu) haklarından feragat ederse, karar beklemeksizin kesinleşir. Anlaşmalı boşanmanın “bir haftada bitti” denilen hızı büyük ölçüde buradan gelir. Kesinleşen karar mahkemece nüfus müdürlüğüne bildirilir ve kayıt güncellenir.
→ Süreler hakkında ayrıntı: Boşanma davası ne kadar sürer?
Protokolünüzü değerlendirelim
Anlaşmalı boşanma sürecinizle ilgili sorularınız için iletişime geçebilirsiniz.
+90 553 632 84 99 · WhatsApp · info@avukatedakuru.com
Sıkça Sorulan Sorular
Anlaşmalı boşanma için evliliğin ne kadar sürmesi gerekir?
En az bir yıl. Süre resmî nikâh tarihinden itibaren hesaplanır. Bir yıl dolmadan anlaşmalı boşanma davası açılamaz; bu durumda dava çekişmeli olarak açılır ve boşanma sebebinin ispatı gerekir.
Bir yıl ayrı yaşayan eşler boşanmış sayılır mı?
Hayır. Kanundaki bir yıllık süre evliliğin süresine ilişkindir, ayrı yaşamaya değil. Ne kadar ayrı yaşanırsa yaşansın evlilik kendiliğinden sona ermez; boşanmak için dava açmak gerekir.
Anlaşmalı boşanmada avukat göndersem yeterli olur mu?
Hayır. TMK m. 166/3 hâkimin tarafları bizzat dinlemesini arar. Vekâletnamede özel yetki bulunsa dahi avukatın beyanı asilin yerine geçmez; her iki eşin de duruşmada hazır bulunması zorunludur.
Anlaşmalı boşanmada hangi belgeler zorunludur?
Dava dilekçesi, her sayfası imzalı boşanma protokolü, her iki eşin kimlik fotokopisi ve aile nüfus kayıt örneği zorunludur. Evlenme cüzdanı fotokopisi genellikle istenir. Nafaka veya mal devri varsa gelir belgesi, tapu ve araç kayıtları eklenir.
Nüfus kayıt örneğini nereden alabilirim?
e-Devlet üzerinden “Nüfus Kayıt Örneği” hizmetinden “Aile” seçeneğiyle alabilirsiniz. Elektronik imzalı olduğu için mahkemeye sunulmasında ayrıca onay gerekmez.
Duruşmada eşimle yüzleşmek zorunda mıyım?
Anlaşmalı boşanmada her iki tarafın da aynı duruşmada hazır bulunması gerekir. Taraflar arasında güvenlik kaygısı varsa, 6284 sayılı Kanun kapsamında alınmış koruma kararı bulunması hâlinde mahkemeden gerekli tedbirlerin alınması talep edilebilir.
Anlaşmalı boşanma davasını hangi mahkemede açmalıyım?
Aile mahkemesinde. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168). Ankara’da aile mahkemeleri Söğütözü’ndeki 4 Nolu Ek Hizmet Binası’ndadır.
Boşandıktan sonra hemen yeniden evlenebilir miyim?
Erkek için bekleme süresi yoktur. Kadın için TMK m. 132 uyarınca 300 günlük bekleme süresi (iddet müddeti) öngörülmüştür. Kadının gebe olmadığının doktor raporuyla belgelenmesi hâlinde mahkemeden bu sürenin kaldırılması talep edilebilir.
İlgili içerik: Protokol nasıl hazırlanır · Ankara’da dava hangi adliyede açılır · Nafaka türleri · Velayet nasıl belirlenir · Genel rehber: Ankara boşanma avukatı